Complex PTSD (C-PTSD) คืออะไร? แตกต่างจาก PTSD อย่างไร และบำบัดด้วย EMDR ได้อย่างไร
เจาะลึกภาวะบาดแผลทางใจสะสมเรื้อรังจากอดีต ความสัมพันธ์ หรือวัยเด็ก พร้อมแนวทางการรักษาด้วย EMDR Therapy โดยนักจิตวิทยาผู้เชี่ยวชาญ
หลายคนอาจเคยยินคำว่า PTSD ที่เกิดจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญรุนแรงเพียงครั้งเดียว แต่หากความเจ็บปวดนั้นเกิดจากการถูกทำร้าย ร่างกายหรือจิตใจอย่างยาวนานสะสมนับปี นั่นอาจเป็นสัญญาณของ Complex PTSD (C-PTSD) หรือภาวะบาดแผลทางใจเรื้อรัง ซึ่งส่งผลกระทบต่อตัวตนและความสัมพันธ์ในวัยผู้ใหญ่โดยไม่รู้ตัว
Complex PTSD (C-PTSD) คืออะไร?
Complex PTSD (Complex Post-Traumatic Stress Disorder) คือ สภาวะทางจิตใจที่เกิดขึ้นจากการเผชิญกับเหตุการณ์สะเทือนใจซ้ำๆ หรือต่อเนื่องเป็นเวลานาน โดยผู้ประสบเหตุรู้สึกตกอยู่ในสถานการณ์ที่ไม่สามารถหลบหนีได้ เช่น:
- การถูกละเลย การทารุณกรรมทางร่างกาย อารมณ์ หรือการล่วงละเมิดในวัยเด็ก (Childhood Trauma)
- การตกอยู่ในความสัมพันธ์ที่มีการทำร้ายจิตใจหรือบงการอย่างรุนแรง (Toxic / Abusive Relationships & Gaslighting)
- การเป็นผู้ประสบภัยจากความรุนแรงในครอบครัวหรือการถูกกักขังเป็นเวลานาน
ข้อแตกต่างระหว่าง PTSD ทั่วไป และ Complex PTSD (C-PTSD)
| หัวข้อเปรียบเทียบ | PTSD ทั่วไป | Complex PTSD (C-PTSD) |
|---|---|---|
| สาเหตุหลัก | เกิดจากเหตุการณ์รุนแรงแบบเดี่ยว (Single Event) เช่น อุบัติเหตุ, ภัยพิบัติ | เกิดจากเหตุการณ์สะเทือนใจที่เกิดขึ้นซ้ำๆ สะสมยาวนาน (Repeated/Prolonged Trauma) |
| อาการหลัก | Flashback, ฝันร้าย, ตื่นตัวเกินกว่าเหตุ, หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น | มีอาการของ PTSD ทั้งหมด + ปัญหาด้านการควบคุมอารมณ์ และมุมมองต่อตนเอง |
| มุมมองต่อตนเอง | รู้สึกหวาดกลัวจากเหตุการณ์นั้นๆ | รู้สึกว่าตนเองไร้ค่า ดำเนินชีวิตด้วยความรู้สึกผิด อับอาย หรือว่างเปล่าในจิตใจ |
| ความสัมพันธ์ | อาจกระทบชั่วคราวจากความวิตกกังวล | ยากลำบากในการไว้วางใจผู้อื่น กลัวการถูกทอดทิ้ง หรือมีแนวโน้มเข้าหาความสัมพันธ์ที่เป็นพิษซ้ำๆ |
การบำบัด C-PTSD ด้วย EMDR Therapy ทำงานอย่างไร?
การบำบัดด้วย EMDR Therapy (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) เป็นหนึ่งในวิธีบำบัดทางจิตวิทยาที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล และได้รับการแนะนำโดยองค์การอนามัยโลก (WHO) ในการรักษาบาดแผลทางใจ
สำหรับผู้ที่มีภาวะ C-PTSD สมองมักจะจดจำความทรงจำอันเลวร้ายไว้ในรูปแบบที่ไม่สมบูรณ์ ทำให้เมื่อมีสิ่งกระตุ้น (Triggers) ร่างกายและอารมณ์จะตอบสนองเหมือนกำลังเผชิญอันตรายนั้นอยู่อีกครั้ง EMDR จะช่วยโดย:
1. ประมวลผลความทรงจำใหม่
ใช้การกระตุ้นสมองสองข้าง (Bilateral Stimulation) เพื่อช่วยให้สมองจัดเก็บความทรงจำใหม่อย่างถูกต้อง
2. ลดความรุนแรงของอารมณ์
ช่วยลดปฏิกิริยาตอบสนองทางกายและอารมณ์เมื่อนึกถึงเหตุการณ์ในอดีต ทำให้ความเจ็บปวดลดลง
3. ปรับเปลี่ยนความเชื่อเชิงลบ
เปลี่ยนความเชื่อที่ว่า "ฉันไม่ปลอดภัย" หรือ "ฉันไร้ค่า" ให้กลายเป็นความเชื่อเชิงบวกและการยอมรับตนเอง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ C-PTSD และ EMDR Therapy
Q: C-PTSD สามารถรักษาให้หายขาดได้หรือไม่?
A: แม้ C-PTSD จะเกิดจากบาดแผลที่สะสมยาวนาน แต่ด้วยการบำบัดทางจิตวิทยาอย่างถูกวิธี เช่น EMDR Therapy ควบคู่กับกระบวนการบำบัดปรับความคิด ผู้รับบริการสามารถฟื้นฟู สลายปมในใจ และกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและมั่นคงอีกครั้ง
Q: ต้องใช้เวลานานเท่าไรในการบำบัด C-PTSD ด้วย EMDR?
A: เนื่องจาก C-PTSD มีความซับซ้อนกว่า PTSD ทั่วไป ระยะเวลาจึงขึ้นอยู่กับประวัติบาดแผลทางใจของแต่ละบุคคล โดยทั่วไปนักจิตวิทยาจะเริ่มต้นจากการสร้างความปลอดภัยทางอารมณ์ ก่อนจะเข้าสู่ขั้นตอนการประมวลผลความทรงจำ ซึ่งมีตั้งแต่ 8-20+ ครั้งขึ้นไป
Q: สามารถรับการบำบัด EMDR ผ่านช่องทาง Online ได้ไหม?
A: ได้ครับ การบำบัด EMDR แบบ Online ผ่านวิดีโอคอลมีประสิทธิภาพใกล้เคียงกับการเข้าพบ Onsite โดยนักจิตวิทยาจะใช้เทคนิคการกระตุ้นสายตาหรือการเคาะจังหวะผ่านหน้าจอที่ออกแบบมาเป็นพิเศษเพื่อความปลอดภัยของผู้รับบริการ
