EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) วิธีรักษาโรค PTSD (ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์รุนแรง) ที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) วิธีรักษาโรค PTSD (ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์รุนแรง) ที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ

โดย: ดร.มฤษฎ์ แก้วจินดา (Ph.D) ผู้เชี่ยวชาญ:
นักจิตวิทยาการปรึกษา,
นักจิตบำบัด EMDR/Brainspotting Psychotherapy

จากJournal เมื่อวันที่30 ธันวาคม 2025 ได้กล่าวถึง EMDR ไว้ว่า

"EMDR: The PTSD Treatment Many Veterans Don't Know the VA Offers" โดยแหล่งข่าว: Military.com

ถึงอย่างนั้นก็ตามแต่ทหารผ่านศึกจำนวนมากในสหรัฐฯ ยังไม่ทราบว่า กระทรวงทหารผ่านศึก (VA) มีการให้บริการนี้

แม้ชื่อ EMDR จะฟังดูซับซ้อน แต่กระบวนการรักษาจริงกลับไม่ยุ่งยาก ผู้รับการบำบัดจะถูกขอให้นึกถึงเหตุการณ์กระทบใจ ขณะเดียวกันนักบำบัดจะกระตุ้นการเคลื่อนไหวของดวงตา (หรือการกระตุ้นสองข้างของร่างกาย) เพื่อช่วยให้สมองประมวลความทรงจำเหล่านั้นใหม่ ลดความรุนแรงของอารมณ์ด้านลบ

บทความเน้นว่า EMDR เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพ ได้รับการยอมรับจากองค์กรด้านสุขภาพหลายแห่ง และสามารถช่วยทหารผ่านศึกจำนวนมากได้ หากมีการประชาสัมพันธ์และเข้าถึงการรักษามากขึ้น

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing):
วิธีรักษา PTSD ที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ และยังไม่เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย

EMDR คืออะไร?
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) คือการบำบัดทางจิตที่ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยให้สมองประมวลความทรงจำที่กระทบใจหรือเหตุการณ์รุนแรงใหม่อย่างปลอดภัย โดยใช้การกระตุ้นสมองสองข้าง เช่น การเคลื่อนไหวของดวงตา เสียง หรือการสัมผัสสลับซ้าย–ขวา

EMDR ไม่ได้ลบความทรงจำ แต่ช่วยให้ความทรงจำนั้นไม่กระตุ้นอารมณ์หรือปฏิกิริยาทางร่างกายอย่างรุนแรงเหมือนเดิม

EMDR กับการรักษา PTSD
PTSD (ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์รุนแรง) มักเกิดจากเหตุการณ์ที่ระบบประสาทไม่สามารถประมวลได้อย่างสมบูรณ์ เช่น สงคราม อุบัติเหตุ ความรุนแรง หรือภัยคุกคามต่อชีวิต

EMDR ช่วยให้สมอง “จัดเก็บ” ความทรงจำเหล่านี้ใหม่ จากความทรงจำที่ยังคงกระตุ้นอันตราย → เป็นความทรงจำในอดีตที่ไม่รบกวนการใช้ชีวิตในปัจจุบัน

มีการนำเสนอผลการวิจัยใหม่เกี่ยวกับ EMDR แบบออนไลน์ (Remote หรือ Virtual EMDR) โดยชี้ให้เห็นว่าการบำบัดผ่านระบบทางไกลอาจให้ผลลัพธ์ ใกล้เคียงกับการรักษาแบบพบหน้ากัน
งานวิจัยระบุว่า Remote EMDR สามารถช่วยลดอาการของ PTSD, ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้า ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในกรณีที่ผู้รับการบำบัดไม่สามารถเข้าพบนักบำบัดได้โดยตรง
บทความยังให้ข้อมูลเชิงปฏิบัติสำหรับนักบำบัด เช่น การเตรียมเทคโนโลยี ความปลอดภัยทางอารมณ์ของผู้ป่วย และการปรับเทคนิค EMDR ให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมออนไลน์

สรุปประเด็นสำคัญ EMDR เป็นวิธีบำบัดทางจิตที่ใช้การกระตุ้นสมองสองข้าง เช่น การเคลื่อนไหวดวงตา เพื่อช่วยให้สมองประมวลความทรงจำที่กระทบใจใหม่ งานวิจัยพบว่า EMDR มีประสิทธิภาพในการลดอาการ PTSD ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้า และสามารถทำได้ทั้งแบบพบหน้าและแบบออนไลน์ โดยให้ผลลัพธ์ใกล้เคียงกัน

เปรียบเทียบ EMDR กับ CBT

• EMDR เน้นการประมวลความทรงจำที่กระทบใจใหม่ โดยไม่จำเป็นต้องเล่าเหตุการณ์ซ้ำ ๆ อย่างละเอียด
  
• CBT (Cognitive Behavioral Therapy) เน้นการปรับความคิด ความเชื่อ และพฤติกรรมที่ส่งผลต่ออารมณ์
  
• EMDR มักช่วยลดอาการได้เร็วในผู้ที่มีบาดแผลทางใจจากเหตุการณ์เฉพาะ
  
• CBT เหมาะกับปัญหาหลากหลาย และช่วยให้ผู้รับการบำบัดเข้าใจรูปแบบความคิดของตนเองชัดเจนขึ้น
• EMDR เน้นช่วยให้สมองประมวลความทรงจำที่กระทบใจใหม่ โดยไม่จำเป็นต้องเล่ารายละเอียดซ้ำ ๆ
  
• CBT (Cognitive Behavioral Therapy) ช่วยปรับรูปแบบความคิดและพฤติกรรมที่ส่งผลต่ออารมณ์ในชีวิตประจำวัน
  
• ทั้งสองวิธีเป็นการบำบัดที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ

EMDR คือการช่วยให้สมอง “จัดระเบียบความทรงจำร้าย ๆ ใหม่” เวลาที่เราผ่านเหตุการณ์สะเทือนใจ สมองอาจเก็บความทรงจำนั้นไว้แบบค้างคา EMDR ใช้การขยับตาหรือการกระตุ้นซ้าย–ขวา เพื่อช่วยให้สมองประมวลเรื่องนั้นเหมือนความทรงจำปกติ ทำให้คิดถึงแล้วไม่รู้สึกเจ็บปวดเท่าเดิม

EMDR ในกองทัพสหรัฐอเมริกา (U.S. Military & VA)
ในสหรัฐอเมริกา EMDR ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ ให้เป็นหนึ่งในแนวทางการรักษา PTSD สำหรับทหารผ่านศึก โดย

• กระทรวงทหารผ่านศึก (VA – Department of Veterans Affairs)
  
• กระทรวงกลาโหมสหรัฐ (U.S. Department of Defense)
  

EMDR ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม Trauma-Focused Therapies ร่วมกับ CBT แบบเฉพาะทาง และได้รับการแนะนำใน Clinical Practice Guidelines สำหรับ PTSD

อย่างไรก็ตาม บทความจาก Military.com ชี้ให้เห็นว่า ทหารผ่านศึกจำนวนมากยังไม่ทราบว่า VA มีการให้บริการ EMDR ทั้งที่เป็นการรักษาที่มีประสิทธิภาพและมีงานวิจัยรองรับจำนวนมาก

ทำไม EMDR จึงเหมาะกับทหารผ่านศึก?

• ไม่จำเป็นต้องเล่าเหตุการณ์ซ้ำอย่างละเอียด
  
• ลดความเสี่ยงของการกระตุ้นอาการรุนแรง
  
• ทำงานกับระบบประสาทโดยตรง
  
• เหมาะกับ PTSD จากเหตุการณ์เฉพาะหรือซ้ำซ้อน
  

ด้วยเหตุนี้ EMDR จึงถูกนำมาใช้ในบริบททางทหารและผู้ที่มีประสบการณ์รุนแรงอย่างกว้างขวาง

EMDR ไม่ได้จำกัดเฉพาะทหาร

แม้ EMDR จะถูกใช้แพร่หลายในกองทัพ แต่ปัจจุบัน EMDR ถูกนำมาใช้กับบุคคลทั่วไปที่มี

• PTSD
  
• ความวิตกกังวล
  
• ภาวะซึมเศร้าที่เชื่อมโยงกับอดีต
  
• บาดแผลทางใจจากวัยเด็กหรือความสัมพันธ์

EMDR กับการดูแลสุขภาพใจในปัจจุบัน
EMDR สะท้อนแนวคิดสำคัญว่า
“บางครั้งปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวเรา แต่อยู่ที่สิ่งที่ระบบประสาทของเรายังไม่สามารถวางลงได้”
การเยียวยาจึงไม่ใช่เรื่องของความเข้มแข็งเพียงอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องของการเข้าถึงการดูแลที่เหมาะสมและมีหลักฐานรองรับ

คำถามท้ายบท FAQ

EMDR คืออะไร?
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) คือการบำบัดทางจิตที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ ใช้ในการรักษา PTSD และอาการจากบาดแผลทางใจ


ทำไม EMDR จึงมีประสิทธิภาพในการรักษา PTSD?
PTSD เกิดจากความทรงจำที่ยังคงกระตุ้นระบบประสาทอย่างรุนแรง EMDR ช่วยให้สมองประมวลความทรงจำเหล่านั้นใหม่ ลดการตอบสนองทางอารมณ์และร่างกาย


ผู้เข้ารับการบำบัดต้องเล่าเหตุการณ์อย่างละเอียดหรือไม่?
ไม่จำเป็น EMDR ให้ความสำคัญกับความปลอดภัย ผู้รับการบำบัดไม่ต้องเล่าในรายละเอียดที่ทำให้รู้สึกไม่พร้อม


EMDR ได้รับการยอมรับจากองค์กรทางการแพทย์หรือไม่?
ได้รับการยอมรับจากหลายองค์กร เช่น VA, WHO และ APA ว่าเป็นการรักษา PTSD ที่มีประสิทธิภาพ


เหตุใดทหารผ่านศึกจำนวนมากจึงไม่ทราบเกี่ยวกับ EMDR?
แม้จะมีงานวิจัยรองรับอย่างชัดเจน แต่ EMDR ยังไม่ได้รับการเผยแพร่อย่างกว้างขวางเท่าการบำบัดบางรูปแบบ


EMDR ใช้ได้เฉพาะกับทหารผ่านศึกหรือไม่?
ไม่จำกัดเฉพาะทหารผ่านศึก EMDR ใช้ได้กับบุคคลทั่วไปที่มีบาดแผลทางใจ ความวิตกกังวล หรือประสบการณ์สะเทือนใจ