Trauma คืออะไร? เข้าใจบาดแผลทางใจ อาการ สาเหตุ และวิธีรักษา

Trauma คืออะไร? เข้าใจบาดแผลทางใจ อาการ สาเหตุ และแนวทางการรักษา

ดร.มฤษฎ์ แก้วจินดา 

Marid Kaewchinda (Ph.D)
นักจิตวิทยาการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
นักจิตบำบัด EMDR Psychotherapy/ Brainspotting Psychotherapy Practitioner
 
คุณเคยรู้สึกไหมว่า เหตุการณ์ในอดีตผ่านไปนานแล้ว แต่ยังคงส่งผลต่อความคิด ความสัมพันธ์ หรือการใช้ชีวิตในปัจจุบัน? หากคุณยังฝันร้าย วิตกกังวล หลีกเลี่ยงบางสถานการณ์ หรือรู้สึกไม่ปลอดภัยโดยไม่ทราบสาเหตุ สิ่งเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับ "Trauma" หรือบาดแผลทางใจ บทความนี้จะอธิบายว่า Trauma คืออะไร อาการ สาเหตุ ผลกระทบ และแนวทางการรักษาที่ได้รับการยอมรับ เช่น EMDR Therapy

สิ่งสำคัญที่ควรรู้เกี่ยวกับ Trauma (Key Takeaways)

• Trauma หรือบาดแผลทางใจ ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นการตอบสนองของสมองและระบบประสาทต่อเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ
• Trauma อาจส่งผลต่ออารมณ์ ความคิด ร่างกาย ความสัมพันธ์ และการใช้ชีวิต แม้เหตุการณ์นั้นจะผ่านไปนานแล้ว
• สมองส่วน Amygdala, Hippocampus และ Prefrontal Cortex รวมถึงระบบประสาทอัตโนมัติ มีบทบาทสำคัญต่อการเกิดอาการของ Trauma
• หากไม่ได้รับการประมวลผล Trauma อาจพัฒนาเป็นปัญหาทางสุขภาพจิต เช่น PTSD หรือความวิตกกังวลเรื้อรัง
• การบำบัดที่เหมาะสม เช่น EMDR Therapy สามารถช่วยให้สมองประมวลผลความทรงจำที่ติดค้างและลดความทุกข์ทางอารมณ์ได้

• Trauma คืออะไร?
• สาเหตุของ Trauma
• Trauma ส่งผลต่อสมองอย่างไร?
• Trauma ส่งผลต่อระบบประสาท (Nervous System) อย่างไร?
• Fight, Flight, Freeze และ Fawn คืออะไร?
• Trauma พัฒนาเป็นปัญหาเรื้อรังหรือ PTSD ได้อย่างไร?
• ประเภทของ Trauma
• อาการของ Trauma
• จะเกิดอะไรขึ้นหากปล่อย Trauma (บาดแผลทางใจ) ทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการเยียวยา?
• Trauma รักษาได้หรือไม่?
• EMDR Therapy ช่วยรักษา Trauma ได้อย่างไร?
• คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

หลายคนอาจคุ้นเคยกับคำว่า Trauma (ทรอม่า) ซึ่งหมายถึง “บาดแผลทางใจ” หรือ “ประสบการณ์บาดแผล” ที่ส่งผลกระทบยาวนานต่ออารมณ์และพฤติกรรมของเรา Trauma ไม่ใช่แค่เหตุการณ์เลวร้ายที่เกิดขึ้น แต่รวมถึง “ผลสะท้อนในจิตใจ” ที่คงอยู่แม้เวลาผ่านไป

ในบทความนี้ เราจะพาไปทำความเข้าใจว่า Trauma คืออะไร อาการของผู้ที่เผชิญ Trauma มีอะไรบ้าง สาเหตุหลัก ๆ มาจากไหน และการรักษาที่ได้ผลคืออะไร

• Trauma หมายถึง “บาดแผลทางใจ” ที่เกิดขึ้นหลังจากประสบเหตุการณ์รุนแรงหรือกระทบกระเทือน เช่น อุบัติเหตุ การถูกทำร้าย การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก หรือเหตุการณ์ที่สร้างความกลัวและความเจ็บปวดอย่างมาก
  
  
• Trauma ไม่ได้หมายถึงเหตุการณ์เพียงอย่างเดียว แต่คือ ผลกระทบทางจิตใจที่ยังคงอยู่ เช่น ความกลัว ความวิตกกังวล และความรู้สึกไม่ปลอดภัย
• Traumaเป็นการตอบสนองทางด้านอารมณ์ที่เป็นผลกระทบมาจากประสบการณ์ด้านลบ ประสบการณ์ที่ไม่พึงประสงค์ โดยอาจเกิดขึ้นกับตนเองโดยตรงหรือเป็นผู้พบเห็นผู้อื่นถูกกระทำ เราเรียกเหตุการณ์ที่ไม่พึงประสงค์เหล่านั้นว่า traumatic event

สาเหตุของ Trauma

Trauma สามารถเกิดขึ้นได้จากเหตุการณ์เพียงครั้งเดียว หรือเกิดจากประสบการณ์ซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน โดยสิ่งสำคัญไม่ใช่เพียง "เหตุการณ์" แต่คือวิธีที่สมองและระบบประสาทของแต่ละคนตอบสนองต่อเหตุการณ์นั้น
Trauma มักเกิดจากเหตุการณ์ที่รุนแรงหรือทำให้รู้สึกไร้การควบคุมเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์หรือ traumatic event มักส่งผลต่อการเกิดปมบาดแผลทางใจต่างๆ   เช่น:

• การถูกทำร้ายร่างกายหรือจิตใจ
  
• การประสบอุบัติเหตุร้ายแรง
  
• การสูญเสียบุคคลสำคัญ
  
• ประสบภัยธรรมชาติหรือเหตุการณ์สังคมรุนแรง (เช่น สงคราม, การก่อการร้าย)
  
• การถูกละเลยหรือล่วงละเมิดในวัยเด็ก
  
• ถูกข่มขืน
  
• ความรุนแรงในครอบครัวการ
• การถูกทำร้ายทั้งทางกายและทางใจ
• ปัญหาชีวิตคู่การถูกนอกใจ
• การถูกล้อเลียน
• ถูกกลั่นแกล้ง
• ประสบการณ์สูญเสีย
• เหตุการณ์สะเทือนใจ
• เหตุการณ์ที่ทำให้หวาดกลัว
  
• เด็กที่ถูกปล่อยปละละเลย ไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่
• รวมไปถึงเหตุการณ์ที่ไม่พึงประสงค์อื่นที่เกิดขึ้นอย่างกระทันหันโดยไม่ทันตั้งตัว เช่นภัยพิบัติทางธรรมชาติเหล่านี้เป็นต้น

Trauma ไม่ได้ส่งผลเฉพาะด้านอารมณ์ แต่ยังส่งผลต่อการทำงาน การเรียน ความสัมพันธ์ การเลี้ยงลูก การนอนหลับ ความมั่นใจในตนเอง และการตัดสินใจ หลายคนจึงรู้สึกว่าชีวิตติดอยู่กับรูปแบบเดิม แม้เหตุการณ์จะผ่านมาหลายปีแล้ว

Trauma ส่งผลต่อสมอง ร่างกาย และสุขภาพจิตอย่างไร?
เมื่อเผชิญกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ ร่างกายและสมองจะพยายามปกป้องเราโดยอัตโนมัติผ่านกลไกการเอาชีวิตรอด (Survival Response) ซึ่งเป็นการตอบสนองตามธรรมชาติของมนุษย์

สำหรับคนส่วนใหญ่ ความรู้สึกตกใจ กลัว หรือเศร้าจะค่อย ๆ ลดลงเมื่อเวลาผ่านไป และสมองสามารถประมวลผลเหตุการณ์นั้นจนกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่สามารถฟื้นตัวได้ด้วยตนเอง หากเหตุการณ์นั้นรุนแรงเกินกว่าที่สมองจะประมวลผลได้ ความทรงจำ อารมณ์ และความรู้สึกทางร่างกายอาจยังคงติดค้างอยู่ ทำให้ผู้ที่เผชิญกับ Trauma ยังคงรู้สึกหวาดกลัว วิตกกังวล หรือไม่ปลอดภัย แม้เหตุการณ์นั้นจะผ่านไปนานแล้ว

ผลกระทบของ Trauma จึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงด้านอารมณ์เท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อการทำงานของสมอง ระบบประสาท ร่างกาย สุขภาพจิต ความสัมพันธ์ และคุณภาพชีวิตในระยะยาว หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาการอาจพัฒนาเป็นปัญหาทางสุขภาพจิต เช่น PTSD ความวิตกกังวลเรื้อรัง ภาวะซึมเศร้า หรือปัญหาด้านความสัมพันธ์

การเข้าใจว่าบาดแผลทางใจส่งผลต่อสมองและระบบประสาทอย่างไร จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสม

เมื่อสมองรับรู้ว่ากำลังเผชิญกับอันตราย ระบบประสาทอัตโนมัติ (Autonomic Nervous System) จะทำงานทันทีเพื่อช่วยให้ร่างกายเอาชีวิตรอด ระบบนี้ควบคุมการเต้นของหัวใจ การหายใจ ความดันโลหิต และการตอบสนองต่อความเครียดโดยที่เราไม่ต้องสั่งการ

ระบบประสาทอัตโนมัติประกอบด้วย 2 ส่วนสำคัญ ได้แก่

Sympathetic Nervous System (ระบบประสาทที่ทำให้ร่างกายตื่นตัว)
ระบบนี้ทำหน้าที่เตรียมร่างกายให้พร้อมรับมือกับภัยคุกคาม โดยกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนความเครียด เช่น Adrenaline และ Cortisol ส่งผลให้เกิดอาการ เช่น

• หัวใจเต้นเร็ว
• หายใจถี่
  
• เหงื่อออกมาก
  
• กล้ามเนื้อตึง
  
• ตัวสั่น
  
• รู้สึกตื่นตัวตลอดเวลา
  
• นอนหลับยาก
  
• ตกใจง่าย
  

ทำไม EMDR Therapy จึงช่วยให้สมองประมวลผล Trauma ได้?
เมื่อเกิดเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง สมองอาจไม่สามารถประมวลผลความทรงจำ อารมณ์ ความเชื่อ และความรู้สึกทางร่างกายที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์นั้นได้อย่างสมบูรณ์ ส่งผลให้เมื่อมีสิ่งกระตุ้น ความทรงจำหรืออารมณ์เดิมอาจย้อนกลับมาได้ราวกับเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นอีกครั้ง

EMDR Therapy (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) เป็นแนวทางจิตบำบัดที่ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยให้สมองกลับมาประมวลผลความทรงจำที่ติดค้างเหล่านี้อย่างเป็นระบบ โดยใช้ Bilateral Stimulation เช่น การเคลื่อนไหวของดวงตา การแตะสลับซ้าย–ขวา หรือเสียงสลับสองข้าง ภายใต้การดูแลของนักบำบัดที่ผ่านการฝึกอบรม

แม้ว่ากลไกของ EMDR Therapy ยังอยู่ระหว่างการศึกษาวิจัยเพิ่มเติม แต่หลักฐานทางวิชาการในปัจจุบันสนับสนุนว่า วิธีการนี้สามารถช่วยลดความทุกข์ทางอารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับความทรงจำจากเหตุการณ์สะเทือนใจ และช่วยให้ผู้รับการบำบัดสามารถประมวลผลประสบการณ์ในอดีตได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น

ผู้ที่เข้ารับการบำบัดหลายคนอธิบายว่า หลังการรักษา พวกเขายังคงจำเหตุการณ์เดิมได้ แต่ความรู้สึกหวาดกลัว ความเจ็บปวด หรือการตอบสนองทางร่างกายที่เคยเกิดขึ้นเมื่อระลึกถึงเหตุการณ์นั้นลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ทำให้สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น

ปัจจุบัน EMDR Therapy เป็นหนึ่งในแนวทางการรักษา PTSD และ Trauma ที่ได้รับการแนะนำในแนวทางเวชปฏิบัติของหลายองค์กรด้านสุขภาพจิตทั่วโลก อย่างไรก็ตาม การเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสมควรอาศัยการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้สอดคล้องกับประวัติ ปัญหา และความต้องการของแต่ละบุคคล

สัญญาณเตือนว่าคุณอาจมี Trauma หรือบาดแผลทางใจ

หลังเผชิญกับเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ มักสร้างให้เกิดปมบาดแผลทางใจหรือTrauma และอาการมักแสดงออกดังนี้เช่น วิตกกัวล ควบคุมความคิดมากในเหตุการณ์เลวร้ายนั้นไม่ได้ ซึมเศร้า แยกตัวออกห่างสังคม หวาดกลัว รู้เจ็บปวดทั้งร่างกายและจิตใจ อับอาย เสียหน้า มีพฤติกรรมการกินที่ผิดปกติ ติดสุรา อาการต่างๆเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนที่บอกว่าเรามีภาวะTrauma

Trauma หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการเยียวยาบำบัดด้านจิตใจอาจพัฒนาไปในทางเลวร้ายมากขึ้นทำให้สุขภาพจิตย่ำแย่และเสี่ยงต่อการเกิด post-traumatic stress disorder (PTSD) หรือ Complex PTSD ได้

สาเหตุของ complex PTSD มักเกิดจาก traumatic events เหตุการณ์ที่สร้างปมบาดแผลทางใจที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ต่อเนื่องหลายเหตุการณ์หรือถูกกระทำเป็นเวลายาวนาน เช่น เหตุการณ์ที่ไม่พึงประสงค์เกิดในช่วงวัยเด็ก การถูกทอดทิ้งและถูกกระทำชำเรา ก็จะทำให้ปมบาดแผลทางใจมีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น การถูกทำร้ายทุบตี ถูกข่มขืนล่วงละเมิดหรือตกเป็นเหยื่อค้ามนุษย์เหล่านี้ล้วนสร้างให้เกิดความซับซ้อนในการเยียวยาด้านจิตใจ และเป็นการยากที่จะเยี่ยวยาและฟื้นฟูบำบัดจิตใจให้หายเป็นปกติได้ด้วยตัวเอง

จะเกิดอะไรขึ้นหากเราปล่อย trauma (ปมบาดแผลทางใจ) ทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการเยียวยาให้หาย?

หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม Trauma อาจส่งผลต่อสุขภาพจิตและสุขภาพกายในระยะยาว โดยเพิ่มความเสี่ยงของภาวะต่าง ๆ เช่น ความวิตกกังวลเรื้อรัง ภาวะซึมเศร้า PTSD ปัญหาการนอนหลับ ความเครียดเรื้อรัง รวมถึงโรคทางกายบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับความเครียดเป็นเวลานาน เช่น โรคหัวใจและโรคเมตาบอลิก ทั้งนี้ ความสัมพันธ์ดังกล่าวได้รับอิทธิพลจากหลายปัจจัย ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่มี Trauma จะเกิดโรคเหล่านี้

Trauma ทำให้คนอ่อนแอ เปราะบางด้านจิตใจและสามารถพัฒนากลายเป็นปัญหาความเจ็บป่วยเรื้อรังด้านร่างกายได้ เนื่องจากความเครียด และความวิตกกังวลเป็นเวลานานนับปี หรือเป็นหลายสิบปี มักส่งผลกระทบต่อความแข็งแรงของสุขภาพกายและสุขภาพจิตใจที่ทำงานสัมพันธ์กัน

 

Traumaแบ่งออกเป็น 3 ลักษณะดังนี้

1. Acute Trauma (บาดแผลทางใจเฉียบพลัน)

เป็นเหตุการณ์ที่กระทบทางใจอย่างรุนแรง อาจเป็นเหตุการณ์ที่เป็นอันตรายต่อชีวิตความอยู่รอด เช่น ประสบอุบัติเหตุจนเกือบเสียชีวิต หรือการหนีตายจากภัยพิบัติ หรือรอดตายจากสงครามการสู้รบในสนามรบเป็นต้น

2. Chronic Trauma (บาดแผลทางใจเรื้อรัง)

เป็นการถูกกระทำ หรือโดนทำร้ายร่างกายและจิตใจอย่างต่อเนื่อง ที่พบบ่อยมักจะเป็นประสบการณ์ด้านลบในวัยเด็กที่ถูกทารุณกรรม ถูกทำร้ายร่างกาย ถูกทรมาน ถูกข่มขืน ถูกกลั่นแกล้ง ถูกล้อเลียน ถูกทอดทิ้ง เหตุการณ์เหล่านั้นมักเกิดขึ้นซ้ำๆ เป็นระยะเวลายาวนาน

3. Complex Trauma (บาดแผลทางใจซับซ้อน)

เป็นความซับซ้อนที่มีหลายเหตุปัจจัย หลายเหตุการณ์อันเลวร้ายที่เกิดขึ้นในชีวิตของคนคนนั้นและเกิดในหลายช่วงวัยทำให้ยากต่อการฟื้นคืนของสภาวะทางจิตใจได้ด้วยตัวเอง

 

Trauma ส่งผลต่อสมองอย่างไร

เมื่อเราเผชิญกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุ การสูญเสีย การถูกทำร้าย หรือประสบการณ์ในวัยเด็กที่รุนแรง สมองจะตอบสนองเพื่อช่วยให้เรารอดพ้นจากอันตรายในขณะนั้น แต่หากเหตุการณ์นั้นรุนแรงเกินกว่าที่สมองจะประมวลผลได้ ความทรงจำและอารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์นั้นอาจถูกเก็บไว้ในลักษณะที่ยังไม่สมบูรณ์ ส่งผลให้ร่างกายและจิตใจยังคงตอบสนองต่อเหตุการณ์เดิม แม้เหตุการณ์จะผ่านไปนานแล้ว

งานวิจัยด้านประสาทวิทยาศาสตร์พบว่า Trauma สามารถส่งผลต่อการทำงานของสมองหลายส่วน โดยเฉพาะบริเวณที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ ความจำ และการตัดสินใจ ได้แก่ Amygdala, Hippocampus และ Prefrontal Cortex

Amygdala: ศูนย์เตือนภัยของสมอง
Amygdala เป็นส่วนของสมองที่ทำหน้าที่ตรวจจับอันตรายและกระตุ้นการตอบสนองเพื่อความอยู่รอด เมื่อเกิด Trauma สมองส่วนนี้อาจทำงานไวและรุนแรงกว่าปกติ ทำให้บุคคลรู้สึกหวาดระแวง ตกใจง่าย หรือวิตกกังวล แม้จะอยู่ในสถานการณ์ที่ปลอดภัยแล้วก็ตาม

หลายคนจึงมีอาการสะดุ้งง่าย รู้สึกไม่ปลอดภัย หรือเกิดความกลัวทันทีเมื่อพบสิ่งที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์ในอดีต

Hippocampus: ศูนย์จัดเก็บความทรงจำ
Hippocampus มีหน้าที่จัดเก็บและเรียบเรียงความทรงจำให้เป็นลำดับเวลา แต่เมื่อเกิด Trauma สมองส่วนนี้อาจทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ทำให้ความทรงจำของเหตุการณ์เลวร้ายยังคงชัดเจน ราวกับกำลังเกิดขึ้นในปัจจุบัน

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่มี Trauma จึงอาจเกิดอาการ Flashbacks ฝันร้าย หรือรู้สึกเหมือนย้อนกลับไปอยู่ในเหตุการณ์เดิม แม้เหตุการณ์นั้นจะผ่านมาหลายปีแล้ว

Prefrontal Cortex: สมองส่วนเหตุผลและการควบคุมอารมณ์
Prefrontal Cortex ทำหน้าที่วิเคราะห์เหตุผล วางแผน และควบคุมอารมณ์ เมื่อเผชิญกับความเครียดรุนแรง สมองส่วนนี้อาจทำงานลดลง ทำให้ควบคุมอารมณ์ได้ยาก คิดลบง่าย ตัดสินใจลำบาก หรือรู้สึกว่าตนเองไม่มีทางออก

ในหลายกรณี ผู้ที่มี Trauma จึงรู้สึกว่าตนเอง "รู้ว่าปลอดภัย แต่ร่างกายกลับยังรู้สึกเหมือนกำลังตกอยู่ในอันตราย" ซึ่งเป็นผลจากการทำงานร่วมกันของสมองหลายส่วน ไม่ใช่เพราะเป็นคนอ่อนแอหรือขาดความเข้มแข็ง

ทำไมผู้ที่มี Trauma จึงตอบสนองด้วย Fight, Flight, Freeze หรือ Fawn?
เมื่อสมองรับรู้ถึงอันตราย ระบบประสาทอัตโนมัติจะกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนความเครียด เช่น Adrenaline และ Cortisol เพื่อเตรียมร่างกายให้เอาชีวิตรอด การตอบสนองนี้เรียกว่า Survival Response หรือการตอบสนองเพื่อความอยู่รอด

แต่ละคนอาจตอบสนองแตกต่างกัน ดังนี้

Fight (ต่อสู้) – โกรธ ต่อต้าน หรือพยายามปกป้องตนเองจากสิ่งที่คุกคาม
Flight (หลบหนี) – หลีกเลี่ยงสถานการณ์ บุคคล หรือสถานที่ที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์เดิม
Freeze (หยุดนิ่ง) – รู้สึกชา คิดอะไรไม่ออก หรือไม่สามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ได้
Fawn (เอาใจผู้อื่นเพื่อความอยู่รอด) – พยายามทำทุกอย่างเพื่อไม่ให้เกิดความขัดแย้ง หรือทำให้อีกฝ่ายพอใจเพื่อหลีกเลี่ยงการถูกทำร้าย

การตอบสนองเหล่านี้ไม่ใช่ความผิดปกติ แต่เป็นกลไกตามธรรมชาติที่สมองสร้างขึ้นเพื่อปกป้องชีวิตในช่วงเวลาที่เผชิญอันตราย อย่างไรก็ตาม หากระบบนี้ยังคงทำงานต่อเนื่องหลังเหตุการณ์ผ่านพ้นไปแล้ว ก็อาจส่งผลให้เกิดอาการวิตกกังวล ความหวาดระแวง ปัญหาความสัมพันธ์ หรือ PTSD ได้

ปัจจุบันมีแนวทางการบำบัดที่มุ่งช่วยให้สมองประมวลผลความทรงจำที่ค้างคาและลดการตอบสนองต่อเหตุการณ์ในอดีต เช่น EMDR Therapy และ Brainspotting ซึ่งได้รับการนำมาใช้ในการรักษาผู้ที่มี Trauma และ PTSD ในหลายประเทศทั่วโลก

Trauma พัฒนาเป็นปัญหาเรื้อรังได้อย่างไร?
หลายคนเข้าใจว่าเมื่อเหตุการณ์เลวร้ายผ่านไป ความรู้สึกก็จะหายไปเอง แต่ในความเป็นจริง หากสมองยังไม่สามารถประมวลผลเหตุการณ์นั้นได้อย่างสมบูรณ์ ระบบประสาทอาจยังคงตอบสนองราวกับอันตรายยังคงเกิดขึ้นในปัจจุบัน
กระบวนการนี้สามารถอธิบายได้อย่างง่ายดังนี้
 
เหตุการณ์สะเทือนใจ
↓
สมองรับรู้ว่าเป็นภัยคุกคาม
↓
Amygdala ทำงานมากกว่าปกติ
↓
ระบบประสาทเข้าสู่โหมดเอาชีวิตรอด
↓
Fight • Flight • Freeze • Fawn
↓
หากไม่ได้รับการประมวลผล
↓
ความเครียดและอารมณ์ยังคงติดค้าง
↓
เกิด Trauma เรื้อรัง หรือ PTSD
↓
เมื่อได้รับการบำบัดที่เหมาะสม เช่น EMDR Therapy
↓
สมองและระบบประสาทสามารถค่อย ๆ กลับมาทำงานอย่างสมดุล
 
นั่นคือเหตุผลที่ผู้ที่มี Trauma หลายคนรู้สึกว่า แม้จะพยายาม "ลืม" หรือ "คิดบวก" แต่ร่างกายยังคงตอบสนองด้วยความกลัว วิตกกังวล หรือความตื่นตัวโดยอัตโนมัติ เพราะปัญหาไม่ได้อยู่ที่ความตั้งใจเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองและระบบประสาทที่ยังคงอยู่ในโหมดปกป้องตนเอง

ผลกระทบมาจากTrauma ทำให้เกิดข้อเสียอะไรบ้าง?

• ทำให้ทุกข์ระทม โศรกเศร้า  เช่น ประสบการณ์จากการพลัดพรากหรือการสูญเสียของรัก คนรัก คนสำคัญในชีวิต และอาจสร้างบาดแผลทางใจทำให้ชีวิตเปลี่ยนไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

• ทำร้ายตัวเอง เพื่อเป็นการปลดปล่อยความเจ็บปวดในใจหรือพยายามหลีกหนีจากความเจ็บปวดที่ต้องเผชิญอยู่อาจทำร้ายตัวเอง กล่าวโทษตัวเอง 

• มีความคิดอยากฆ่าตัวตาย หาวิธีเพื่อจบความทุกข์ทรมาน
  
• มีพฤติกรรมเสพติด ทุกพฤติกรรมการเสพติดโดยส่วนใหญ่มักมีสาเหตุมาจากบาดแผลทางใจ หรือtrauma ไม่ว่าจะเป็นการเสพติดสารเสพติด แอลกอฮอล์ เสพติดการมีเซ็กส์ เสพติดการพนัน เสพติดการเล่นเกมส์ เสพติดช้อปปิ้ง หรืออื่นๆ
  
• ผลเสียต่อปัญหาด้านสุขภาพร่างกายในระยะยาว 

จากงานวิจัยพบว่า ปมบาดแผลหรือTrauma หากปล่อยไว้ส่งผลต่อโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ และเป็นสาเหตุของการเสียชีวิต อันเนื่องมาจากโรคต่อไปนี้ เช่น โรคหัวใจ โรคไต โรคตับอักเสบ โรคมะเร็ง เส้นเลือดอุดตันในสมอง โรคเบาหวาน พฤติกรรมฆ่าตัวตาย และการใช้ชีวิตอย่างประมาท รวมทั้งการใช้ยาเกินขนาดด้วย เหล่านี้มักมีสาเหตุมาจากtrauma ที่ไม่ได้รับการรักษาให้หายเป็นปกติ

การรักษา Trauma ที่ได้ผล

ปัจจุบันมีหลายแนวทางในการรักษา Trauma โดยผู้เชี่ยวชาญจะเลือกวิธีที่เหมาะสมตามอาการ ประวัติชีวิต และความต้องการของแต่ละบุคคล เช่น

อ่านเพิ่มเติม: EMDR Therapy คืออะไร
อ่านเพิ่มเติม: Brainspotting ช่วยรักษา Panic Attack และ Anxiety

เมื่อใดควรปรึกษานักจิตวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต

• ฝันร้ายหรือ Flashbacks ซ้ำ ๆ
• หลีกเลี่ยงผู้คนหรือสถานที่ที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์
• วิตกกังวล ตื่นตัว หรือสะดุ้งง่ายตลอดเวลา
• นอนไม่หลับเป็นเวลานาน
• ควบคุมอารมณ์ได้ยาก
• รู้สึกชาหรือแยกตัวจากผู้อื่น
• ความสัมพันธ์ การทำงาน หรือการเรียนได้รับผลกระทบ
• มีความคิดทำร้ายตนเองหรือรู้สึกหมดหวัง

Trauma ไม่ใช่ความอ่อนแอ
หลายคนเข้าใจผิดว่าผู้ที่มี Trauma เป็นคนอ่อนแอหรือคิดมาก แต่ในความเป็นจริง Trauma เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงของการทำงานของสมองและระบบประสาทหลังเผชิญเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ ไม่ใช่ความล้มเหลวของบุคลิกภาพหรือความเข้มแข็ง

การเข้าใจธรรมชาติของ Trauma จะช่วยลดการตีตรา (Stigma) และทำให้ผู้ที่กำลังทุกข์ใจกล้าขอความช่วยเหลือได้เร็วขึ้น

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ Trauma
Q1: Trauma คืออะไร?
A: Trauma หรือ "บาดแผลทางใจ" คือผลกระทบทางอารมณ์และจิตใจที่เกิดขึ้นหลังจากเผชิญเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนอย่างรุนแรง เช่น การสูญเสีย การถูกทำร้าย อุบัติเหตุ หรือประสบการณ์ไม่พึงประสงค์ในวัยเด็ก โดยบางคนอาจฟื้นตัวได้เอง ขณะที่บางคนยังคงมีอาการต่อเนื่องและต้องการความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

Q2: Trauma ต่างจาก PTSD อย่างไร?
A: Trauma เป็นประสบการณ์หรือผลกระทบทางจิตใจที่เกิดขึ้นหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ ส่วน PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) เป็นภาวะสุขภาพจิตที่อาจเกิดขึ้นเมื่ออาการจาก Trauma คงอยู่นาน มีความรุนแรง และรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่มี Trauma จะพัฒนาเป็น PTSD

Q3: Trauma ส่งผลต่อสมองจริงหรือไม่?
A: งานวิจัยด้านประสาทวิทยาศาสตร์พบว่า Trauma สามารถส่งผลต่อการทำงานของสมอง โดยเฉพาะบริเวณ Amygdala, Hippocampus และ Prefrontal Cortex ซึ่งเกี่ยวข้องกับอารมณ์ ความจำ การรับรู้ภัยคุกคาม และการควบคุมอารมณ์ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจอธิบายได้ว่าทำไมผู้ที่มี Trauma จึงรู้สึกหวาดกลัว วิตกกังวล หรือเกิด Flashbacks แม้เหตุการณ์จะผ่านไปแล้ว


Q4: Trauma สามารถหายเองได้หรือไม่?
A: หลายคนสามารถค่อย ๆ ฟื้นตัวได้เมื่อเวลาผ่านไป โดยเฉพาะหากได้รับการสนับสนุนจากครอบครัวหรือคนรอบตัว แต่หากอาการยังคงอยู่เป็นเวลานาน ส่งผลต่อการทำงาน ความสัมพันธ์ หรือคุณภาพชีวิต ควรปรึกษานักจิตวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเพื่อรับการประเมินและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม

Q5: Trauma ในวัยเด็กส่งผลต่อชีวิตผู้ใหญ่ได้หรือไม่?
A: ได้ ประสบการณ์ไม่พึงประสงค์ในวัยเด็ก เช่น การถูกละเลย การถูกทำร้าย หรือการสูญเสีย อาจส่งผลต่อการควบคุมอารมณ์ ความเชื่อเกี่ยวกับตนเอง ความสัมพันธ์ และการรับมือกับความเครียดในวัยผู้ใหญ่ อย่างไรก็ตาม ผลกระทบและความรุนแรงแตกต่างกันในแต่ละบุคคล และสามารถได้รับการเยียวยาด้วยการบำบัดที่เหมาะสม


Q6: EMDR Therapy ปลอดภัยหรือไม่?
A: EMDR Therapy เป็นรูปแบบจิตบำบัดที่ได้รับการศึกษาวิจัยและนำมาใช้ในการรักษา Trauma และ PTSD ในหลายประเทศ โดยทั่วไปถือว่ามีความปลอดภัยเมื่อดำเนินการโดยนักบำบัดที่ผ่านการฝึกอบรม อย่างไรก็ตาม ระหว่างการบำบัดอาจมีการระลึกถึงความทรงจำที่กระทบกระเทือนจิตใจ จึงควรอยู่ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญ


Q7: Trauma จำเป็นต้องใช้ยาหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป การรักษาขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของอาการ หลายคนได้รับประโยชน์จากการทำจิตบำบัด เช่น EMDR Therapy หรือ Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาร่วมกับการบำบัด หากมีภาวะร่วม เช่น โรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวล


Q8: การรักษา Trauma ใช้เวลานานแค่ไหน?
A: ระยะเวลาในการรักษาแตกต่างกันไปตามลักษณะของ Trauma ความรุนแรง ระยะเวลาที่เกิดปัญหา และปัจจัยของแต่ละบุคคล บางคนอาจดีขึ้นภายในไม่กี่เดือน ขณะที่บางคนอาจต้องใช้เวลานานกว่านั้น ผู้เชี่ยวชาญจะประเมินและวางแผนการรักษาให้เหมาะกับแต่ละกรณี


Q9: Brainspotting แตกต่างจาก EMDR Therapy อย่างไร?
A: ทั้งสองเป็นแนวทางจิตบำบัดที่ใช้รักษา Trauma แต่มีหลักการทำงานแตกต่างกัน โดย EMDR Therapy ใช้ Bilateral Stimulation เช่น การเคลื่อนไหวของดวงตา เพื่อช่วยให้สมองประมวลผลความทรงจำ ส่วน Brainspotting ใช้ตำแหน่งการมอง (Brainspot) เพื่อเข้าถึงกระบวนการประมวลผลในสมองส่วนลึก การเลือกวิธีที่เหมาะสมควรได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ


Q10: เมื่อใดควรปรึกษานักจิตวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต?
A: หากอาการ เช่น ความวิตกกังวล ฝันร้าย Flashbacks การหลีกเลี่ยงสถานการณ์ ความรู้สึกไม่ปลอดภัย หรือปัญหาด้านอารมณ์ ส่งผลต่อการทำงาน ความสัมพันธ์ หรือการใช้ชีวิตประจำวันอย่างต่อเนื่อง ควรเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ เพราะการได้รับความช่วยเหลือตั้งแต่เนิ่น ๆ อาจช่วยลดผลกระทบในระยะยาวและเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว